قلعه بیرجند

 

  

قلعه بیرجند (قلعه ته ده یا پایین شهر)، بزرگترین و قدیمی ترین بنای تاریخی بیرجند به شمار می رود و بر فراز بلندترین نقطه غربی تپه ماهورهای شهر ساخته شده است. بنای مذکور با وسعتی بالغ بر ۳۰۰۰ مترمربع در دوره صفویه احداث شده و در واقع هسته اولیه شهر بیرجند محسوب می شود. البته برخی نیز بنای این قلعه را به پیش از آن دوره نسبت می دهند. قلعه بیرجند از خشت و گل و چینه ساخته شده و از دوره صفویه تا قاجاریه مردم این شهر را در مقابل تهاجم دشمنان به ویژه ترکمن‌ها و ازبک‌ها محافظت می‌کرده است.  

قلعه بیرجند در دوره قاجاریه به طور کامل بازسازی و مورد استفاده قرار گرفت. با توجه به شواهد موجود به وسیله نقب های زیرزمینی به نقاط مهم شهر مثل ارگ بهارستان، ارگ کلاه فرنگی و قنات قصبه مرتبط بوده است.  

این قلعه دارای هفت برج بوده که هم اکنون شش برج از آن باقی مانده است. مرمت این بنا در سال ۱۳۷۸ به وسیله شهرداری بیرجند شروع شد.  

   

  

ارگ کلاه فرنگی  

  

ارگ کلاه‌فرنگی یکی از آثار تاریخی شهر بیرجند می باشد. این ارگ در دوره قاجاریه و بین سالهای ۱۲۶۴ تا ۱۳۱۳ هجری قمری ساخته شده است.این ارگ که منسوب به امیر حسن خان شیبانى مى‏باشد متعلق به امیر علم خزیمه بوده که وی آن را به فرماندارى بیرجند اهدا نمود.سازمان میراث فرهنگى این بنا را به عنوان یک ساختمان قدیمى و ارزشمند به ثبت رسانده است.
این ارگ به شکل شش ضلعى و در رأس به شکل مخروط و به رنگ سفید مى‏باشد و مصالح این ساختمان از گل، آجر، آهک و ساروچ است.
در حال حاضر این ارگ در محل استانداری خراسان جنوبی واقع است.  

مدرسه شوکتیه بیرجند  

  

مدرسه شوکتیه در داخل بافت تاریخی شهر بیرجند قرار دارد این بنا تک ایوانی بوده و دارای بخش های مختلفی می باشد سر در ورودی بنا دارای طاق جناقی با تزینات مقرنس می باشد هشتی ، دهلیز ، ایوان رفیع ، حیاط ، حجره های دور تا دور حیاط ، شاه نشین و حمام از متعلقات این بنا است این بنا دارای دو در ورودی در ضلع جنوب و ورودی دوم در ضلع غرب بنا دارد این بنا در سال ۱۳۱۲ ه.ق به منظور برگزاری مراسم عزاداری ماه محرم ساخته شده و در سال ۱۳۲۶ ه.ق اولین مدرسه جدید بیرجند در آن تاسیس شده است

باغ اکبریه بیرجند  

  

باغ اکبریه بیرجند در انتهای خیابان معلم، روستای اکبریه، واقع در استان خراسان جنوبی قرار گرفته است.این باغ با وسعتی در حدود ۴۵۰۶۹ متر مربع با شماره ۲۳۲۶ در ۲۰خردادماه سال ۱۳۷۸ هـ.ش در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.این باغ در بستری کوهستانی واقع شده و متشکل از ۲ بنا است که قدیمی‎ترین آن ساختمانی متعلق به حشمت‎لدوله پدر ابراهیم شوکت‎الملک که تاریخ احداث آن به اواخر دورة زندیه و اوایل دوره قاجاریه (۱۳۶۴ـ۱۳۰۰‏‎ هـ . ق) بر می‎گردد. بنای دیگری که در این مجموعه واقع است ساختمان تشریفات می‎باشد که توسط شوکت الملک بنیان شده است.این باغ به عنوان محل سکونت، پذیرایی و انجام امور دیوانی مورد استفاده قرار می‌گرفت به طوری که در لهجه محلی به (کلاته سرکار امیر) شهرت یافت.  

  

  

بعد از درگذشت ابراهیم خان شوکت الملک، پسر وی اسدالله علم وزیر دربار شاه از این باغ بعنوان محل سکونت در برخی از ایام سال استفاده می‎کرد. بنای مزبور بوسیله عَلَم وقف آستان قدس رضوی شد و در سال ۱۳۷۱ در اختیار سازمان میراث فرهنگی قرار گرفت.ساخت این مجموعه از اوایل دورة قاجار تا اواخر آن دوره و در چند مرحله انجام شده است. این مجموعه شامل چند عمارت است که قدیمی‎ترین آن مربوط به عمارت حشمت الملک در منتهی الیه شرقی، که شامل دو طبقه است می‎باشد. طبقه همکف که دارای دو دالان و راهرو نسبتا طویل است و ارتباط میان سه بخش مهم مجموعه، یعنی باغ اصلی، باغ جنوبی و اصطبل را برقرار می‎کند.  

   

ارامگاه ابن حسام خوسفی  

  

آرامگاه ابن حسام خوسفی، شاعر سده نهم هجری، در شهر خوسف استان خراسان جنوبی واقع شده‌است. این آرامگاه که قدمت آن به بیش از ۵۰۰ سال می‌رسد، در سال ۹۲۰ هجری قمری ساخته و در قرن ۱۳ قمری بازسازی گردید.بنا دارای نقشه چلیپایی شکل و پوشش گنبدی است و در سه جهت، سه طاق نما با قوس جناقی دارد.همچنین در داخل آرامگاه کتیبه‌ای کاشیکاری شده به رنگ سفید حاوی اشعار ابن حسام است که دور مقبره را فرا گرفته‌است.  

  

امارت باغ رحیم اباد  

  

باغ و عمارت رحیم آباد بدلیل خصوصیات ویژه معماری و تزیینی و نحوه طراحی باغ ایرانی از جایگاه ویژه ای برخوردار است ، این مجموعه از باغ، استخر ، عمارت اصلی ، انبارهای متعدد ، حوض خانه ، اتاقهای خدمه و نگهبانی ، اصطبل ، حصار و برجهای نگهبانی شکل گرفته است عمرات اصلی در دو طبقه ساخته شده که طبقه همکف شامل انبارها و بخش خدماتی است ، طبقه اول عمارت شامل چند تالار وسیع و اتاقهای متصل به یکدیگر است ، اصلی ترین بخش این عمارت تلار آیینه است ، عمده ترین تزئینات بکار رفته در اتاقها و تالارها گچبری و آیینه کاری است این مجموعه به یک مجموعه فرهنگی تبدیل شده است ،
امکانات و تسهیلات تفریحی، گردشگری، حمل و نقل، اسکان و .  

  

بند دره بیرجند   

  

بند دره، سدی است تاریخی در نزدیکی بیرجند که مهمترین بند تاریخی در بیرجند محسوب می‌شود.این بند یا سد در ۵ کیلومتری انتهای خیابان مدرس بیرجند در میان رشته کوه جنوب این شهر به نام رشته کوه باقران واقع است.این بند، بزرگترین بند کوهستانی شهر بیرجند است که به دستور امیر شوکت‌الملک در سال ۱۲۹۴ هجری قمری ساخته شده‌است.بند دره از سنگ، آجر و ملات ساروج ساخته شده‌است که طول تاج آن ۳۱ متر، عرض تاج آن ۳ تا ۵ متر و ارتفاع آن حدود ۱۳ متر است. راه ارتباطی آن از بیرجند، از طریق خیابان پاسداران امکان پذیر است.  

  

قلعه فورگ بیرجند  

   

   

 
 
 
 
 
 
 
 
 

این قلعه در روستای فورگ حدود ۹۰ کیلومتری بیرجند قرار دارد. حصار قلعه در حال حاضر کاملا مشخص است و فضاهای داخل قلعه از خاور به باختر شامل سه قسمت اصلی است.این قلعه مجموعا دارای ۱۸ برج مدور بوده که اکنون تعدادی از آن ها برجای مانده است. مصالح این قلعه از سنگ و در بعضی نقاط از آجر است. بنای قلعه در زمان نادر شاه به‌وسیله میرزا بقا خان حاکم محل شروع شده و پسرش میرزا رفیع خان قلعه را به اتمام رساند.
 

  

یخدانهای بیرجند 

 

یخبندانها آثاری هستند که از گذشته دور در جنوب شهرستان بیرجند و در مجاورت روستاهای اکبریه ، رحیم آباد، امیرآباد و چهکند (از جنوب شرقی تا جنوب غربی) که نشیمن گاه حکام وقت  بیرجند بوده است ساخته شده است. در این یخدانها نه تنها یخ بر اثر برودت شبهای سرد زمستان یخ می بندد بلکه در محوطه ای که به نام چال یا گـــودال یـخـدان مرســوم است یخ ها تا اواخر تابستان نگهداری میشدند.ساختمان اسکلت یخدانها از ۳ قسمت اصلی تشکیل می شود: 

     الف) دیوار شرقی-غربی که طول آن بسته به وسعت و حجم یخدان و موقعــــــــیت محل ممکن است از ۳۰-۴۰ متر تغییر کند.این دیوار با چینه (گل رس) به عمل آمده  و در کف به ضخامت ۲-۵/۱ متر و به ارتفاع ۱۰-۸ متر میباشد که در راس جمع تر شده است. نقش دیوار سایـــه افکندن بر روی «جوی-یخ بستن آب» می باشد. در قاعده این دیوار دو تا سه محل عبور از یک طـــرف به طرف دیگر دیوار قرار دارد. دو  طرف دیوار تا حدودی منحنی است تا از تابش خورشید در شرق و غرب دیوار تا حدودی جلوگیری کند.

ب) در سمت جنوب دیوار یک اتاق برای فردی که از یخدان حفاظــــت می کند قرار دارد. این فرد در شبــهای سرد زمستان متناسب با سردی هوا در جوی واقع در شمال دیوار آب می اندازد. وقتی طی چند شب قطر یــــــــــــخ به اندازه کافی رسید ، یخــــها را کنده و درون یخدان می ریزد. وقتی بخواهد لایه های دیگری اضافه نمایند معمولا” در بین هر دو لایه مقداری کاه می ریزد تا یخ ها به هم نچسبند.

بند عمر شاه بیرجند

 این بند در ۵ کیلومتری جنوب شرقی بیرجند بنا شده است . طول تاج این بند ۳۲ متر و عرض آن ۲/۴ متر و ارتفاع دهانه آن ۳۵ متر است .

مصالح به کار رفته در این بند ، سنگ و آجر و ملات آهکی بوده است بدنه این سد در سالهای اخیر ترک خورده و مخزن آن از رسوبات پر شده است. این بند نیز مانند بند دره از مراکز تفریحی و ورزشی مردم بیرجند محسوب میشد . خاصه اینکه فاصله آن تا بیرجند نزدیکتر است . این بند در حال حاضر خشک میباشد و تنها به عنوان یک منطقه سرسبز و تفریحی از آن استفاده میشود

 

 استان خراسان جنوبی به مرکزیت شهر بیرجند با مصوبه مجلس شورای اسلامی و پس از تقسیم استان خراسان به سه استان، در سال ۱۳۸۲ ایجاد شد.مساحت این استان ۹۵٬۳۸۵ کیلومتر مربع است که از این نظر هشتمین استان ایران است. بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵، جمعیت آن برابر با ۶۰۰٬۵۶۸ نفر می‌باشد و از این نظر ۲۷اُمین استان کشور است.  

موقعیت جغرافیایی

این استان از شمال با استان خراسان رضوی، از غرب با استان یزد، از شرق با کشور افغانستان، از جنوب با استان سیستان و بلوچستان و از جنوب غربی با استان کرمان هم مرز است

پیشینه

خراسان جنوبی شامل محدوده‌ای از خراسان بزرگ است که در سده‌های پیش قهستان نامیده می‌شده‌است. شهرهای مهم ایالت قهستان، تون (فردوس امروزی) و قائن بوده‌اند. مارکوپولو نیز در سفرنامه خود، از این منطقه با نام تونوکاین (تون و قاین) یاد کرده‌است و به ویژه از دوران قاجار، دو شهر فردوس و قائن به دلیل حوادث طبیعی مختلف به تدریج موقعیت جمعیتی خود را از دست داده و بیرجند مرکزیت و اهمیت بیشتری یافت

تقسیمات کشوری

این استان دارای ۸ شهرستان، ۲۰ بخش، ۴۹ دهستان و ۲۲ شهر است. شهرستان‌های این استان عبارت‌اند از:
ارگ فورگ

شهرهای استان خراسان جنوبی عبارتند از:

  • بیرجند با جمعیت ۱۵۷٬۸۴۸ نفر
  • قائن با جمعیت ۳۲٬۴۷۴ نفر
  • فردوس با جمعیت ۲۳٬۴۰۵ نفر
  • نهبندان با جمعیت ۱۵،۹۹۸ نفر
  • بشرویه با جمعیت ۱۳٬۷۷۸ نفر
  • سرایان با جمعیت ۱۱٬۰۹۸ نفر
  • سربیشه با جمعیت ۶،۱۴۱ نفر
  • اسلامیه با جمعیت ۵٬۱۶۷ نفر
  • سه قلعه با جمعیت ۵،۰۳۶ نفر
  • آیسک با جمعیت ۵٬۰۲۳ نفر
  • خضری دشت بیاض با جمعیت ۴،۹۳۰ نفر
  • حاجی آباد با جمعیت ۴٬۳۳۳ نفر
  • اسدیه با جمعیت ۴٬۳۱۲ نفر
  • نیمبلوک با جمعیت ۳،۸۸۶ نفر
  • طبس مسینا با جمعیت ۳٬۷۷۶ نفر
  • خوسف با جمعیت ۳،۱۸۶ نفر
  • اسفدن با جمعیت ۳٬۱۴۵ نفر
  • آرین شهر با جمعیت ۳٬۰۵۱ نفر
  • قهستان با جمعیت ۲٬۴۵۱ نفر
  • مود با جمعیت ۲٬۴۵۱ نفر
  • شوسف با جمعیت ۲،۳۳۸ نفر
  • زهان با جمعیت ۷۰۷ نفر .

جاذبه‌های گردشگری

استان خراسان جنوبی، در مسیر محورهای ارتباطی استان‌های جنوبی ایران با مشهد قرار دارد. محور اصلی ارتباطی استان‌های یزد، کرمان، اصفهان، فارس، بوشهر و هرمزگان به مشهد، از فردوس می‌گذرد. همچنین محور ارتباطی استان سیستان و بلوچستان به مشهد از شهرهای نهبندان، سربیشه، بیرجند و قائن عبور می‌کند.

کشاورزی

استان خراسان جنوبی رتبهٔ اول تولید محصولات باغی زرشک و عناب و رتبه دوم تولید زعفران را در سطح کشور دارا می‌باشد. انار، پسته، بادام، سیب، گلابی، به، گیلاس، آلبالو، زردآلو، هلو، خرما، توت، شاتوت، گردو، انجیر و سنجد از دیگر محصولات باغی این استان است.
در بخش محصولات زراعی، این استان در تولید چغندرقند، رتبه هشتم کشور را داشته و همچنین گندم، جو، پنبه، حبوبات، محصولات جالیزی و گیاهان علوفه‌ای در این استان کشت می‌شونددر بخش دامپروری، پرورش مرغ گوشتی و تخم‌گذار، گاو شیری و گوشتی، گوسفند، بز و شتر به صورت سنتی و صنعتی انجام می‌پذیرد

صنعت

کارخانه‌ها و کارگاه‌های تولید ماشین‌آلات و تجهیزات، وسایل نقلیهٔ موتوری، محصولات فلزی، تجهیزات حمل و نقل، اکسید منیزیم، محصولات لاستیکی و پلاستیک، ماشین‌آلات و دستگاههای برقی، محصولات کانی غیرفلزی، کاغذ و محصولات کاغذی، ابزار پزشکی و اپتیکی، ساعت، رادیو و تلویزیون، فلزات اساسی، چوب و محصولات چوبی، منسوجات، مبلمان و صنایع غذایی و آشامیدنی در سطح استان و نیز در ۵ شهرک صنعتی در بیرجند، فردوس، قاین، نهبندان و سربیشه مشغول فعالیت می‌باشند.
قالی‌بافی، سفالگری، رنگرزی، آهنگری، مسگری، حصیربافی، سبدبافی، نمدمالی، زیلوبافی، پارچه بافی، نوغان داری، ریسندگی، گلیم بافی، جاجیم بافی، زرگری، دباغی و سوزن‌دوزی، از جمله صنایع دستی استان خراسان جنوبی هستند.

 معدن

این استان دارای پتانسیل بالایی در بخش معادن می‌باشد به طوری که دارای تنها ذخایر منیزیت ایران (شهرستان بیرجند و شهرستان سربیشه)، بزرگ‌ترین ذخیره و تنها معدن آزبست ایران (معدن حاجات نهبندان)  بوده و ذخایر و معادن مهم بنتونیت (شهرستان فردوس، سه قلعه)، گرانیت (بیرجند و سربیشهگل سفید (بیرجند) ، بازالت (شهرستان سربیشه) در خراسان جنوبی مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد. یکی دیگر از مهمترین معادن این استان، معدن مس قلعه زری واقع در جنوب غرب این استان (خوسف) است که به علت عیار طلای بالای آن در سطح جهان شناخته شده است
معادن ولاستونیت، کائولن، تراورتن، فلدسپات، بوکسیت، مارن، گچ، آهک، دولومیت، مرمریت، خاک صنعتی، سنگ لاشه و توف از دیگر معادنی هستند که در این استان در حال بهره‌برداری هستند

 

    ج) یخدان که از دو قسمت تشکیل شده است: چال یا گودال یخدان و گنبد مخروطی و یا به اصطلاح خول . چال یخدان به عمق ۱۰-۵ متر و به شعاع در حدود ۶-۴ متر می باشد.جدار چال یخدان و کف آن را  معمولا” با آجر و گنبد مخروطی را با چینه و ضخیم می سازند تا بدین وسیله حرارت بیرون به درون کمتر سرایت کند. ضمنا” تونل ورودی چند متر با چال فاصله دارد تا هوای بیرون به سرعت وارد نشود.

از یخدانهای معروف بیرجند می توان به :

  • یخدان رحیم آباد

  • یخدان امیر آباد

  • یخدان شوکت آباد

بایگانی

Gallery

Judo Sven Helbing GER recovered_jpeg-digital-camera_9 recovered_jpeg-digital-camera_10

H_K

hassan karkon

Get the Flash Player to see this player.